به سكوت برگزار كرده است ، شما را از تكليف و تعهد نسبت به آن معاف كرده است ، آن را به‌همين‌صورت پذيرا شويد ، خدا فراموش نكرده است . « 1 » تبصره : از ذكر كلمهء « عفو » معلوم است كه صرف سكوت مقنن كافى براى آزادى اراده است ، و حاجت به تأسيس جديد به نام « اباحه » ندارد . « 2 » اماميه اين موضوع را مستقيما به مسئله خلافت على مرتبط مىدانند . « 3 » آنان مىگويند طبق مداركى كه از احاديث در دست است ، نسخهء كاملى از قوانين شرع را پيامبر ( ص ) املاء كرده ، و على ( ع ) نوشته است كه آن نسخه را « جامعه » نامند . « 4 » بعدا حوادث روزگار مانع انتشار اين نسخه گرديده است . در فقه با دو عنوان جالب مواجه شديم . الف . كتاب على : هم اماميه و هم مالكيه از اين كتاب به ما اطلاعاتى مىدهند . ب . صحيفه الفرائض : فقه اماميه از آن ياد كرده است . به‌هرحال اماميه در حال حاضر به علت عدم دسترسى به « جامعه » ، سكوت قانون را قبول دارند . « 5 » و اجراى اصول عمليه براى جبران سكوت قانون است . در فقه اهل سنت فقط ظاهريه و اخبارىها سكوت قانون را مردود مىشمرند . « 6 » اصل برائت در قانون اساسى و قوانين عادى در اصل سى و هفتم قانون اساسى آمده : « اصل برائت است ، و هيچ‌كس از نظر قانون مجرم شناخته نمىشود ، مگر اينكه جرم او در دادگاه صالح ثابت گردد . » مادهء 356 قانون آيين دادرسى مدنى مىگويد : « اصل برائت است بنابراين اگر كسى مدعى حق يا دينى بر ديگرى باشد بايد آن را اثبات كند و الا مطابق اين اصل حكم به برائت مدعى عليه خواهد شد . » در مادهء 1257 قانون مدنى آمده : « هركس مدعى حقى باشد بايد آن را اثبات كند . » سؤال 1 : چه فرقى است بين اصل عدم و اصل برائت ؟ بين اصل عدم و اصل برائت عموم و خصوص مطلق است . به مبحث « اصل عدم » مراجعه شود . سؤال 2 : چه فرقى است بين اصل برائت و اصل اباحه ؟ شش وجه افتراق بين آن دو وجود دارد . به مبحث « اصالة الاباحه » رجوع شود .

--> ( 1 ) . « ما احل اللّه فهو حلال و ما حرم فهو حرام و ما سكت عنه فهو عفو فاقبلوا من اللّه عافيته فان اللّه لم يكن ينسى شيئا . » امير مؤمنان در نهج البلاغة حكمت 105 مىفرمايد : « انّ اللّه فرض عليكم فرائض فلا تضيّعوها و حدّ لكم حدودا فلا تعتدوها و نهاكم عن اشياء فلا تنتهكوها و سكت لكم عن اشياء و لم يدعها نسيانا فلا تتكلّفوها . » خداوند تكاليفى بر شما واجب كرده است ، آنها را ضايع نكنيد ، و حدّ و مرزهايى براى شما تعيين كرده از آن تجاوز نكنيد ، و از چيزهايى شما را نهى كرده ، حرمت آنها را نگاه داريد و نسبت به امورى سكوت فرموده نه براى فراموشكارى پس خود را دربارهء آنها به زحمت نيفكنيد . ( 2 ) . مكتب‌هاى حقوقى در حقوق اسلام ، ص 76 . ( 3 ) . الوافية فى اصول الفقه ، ص 179 . ( 4 ) . قال الصادق : « صحيفة طولها سبعون ذراعا به ذراع رسول اللّه و املائه من فلق فيه و خط على بيمينه فيها كل حلال و حرام و كل شيء يحتاج اليه الناس حتى الارش فى الخدش » الوافى ، ج 1 ، جزء 2 ، ص 135 . ( 5 ) . به مبحث « تخطئه و تصويب » رجوع شود . ( 6 ) . مكتب‌هاى حقوقى در حقوق اسلام ، ص 76 .